Επι τη επετείω...

Γράφει ο Θηραμένης

Αντιλαμβάνομαι ότι εσείς δεν ακούτε με το ίδιο ενδιαφέρον όλους τους ομιλητές· αντίθετα, άλλους προσέχετε κι άλλων τη φωνή δεν ανέχεστε ούτε να την ακούσετε. Κι αυτό δεν είναι καθόλου παράδοξο. Από παλιά έχετε τη συνήθεια να κατεβάζετε από το βήμα όλους τους άλλους, εκτός από εκείνους που με τα λόγια τους ικανοποιούν τις επιθυμίες σας.

(ΙΣΟΚΡΑΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΕΙΡΗΝΗΣ)

Στις 28 Απριλίου 1919 επιβιβάστηκε και αποχώρησε από την Ουκρανία το Ελληνικό σύνταγμα δίνοντας τέλος στον ομώνυμη εκστρατεία. Ας δούμε λίγα γι αυτήν.

Περί τα τέλη του 1918, μετά το τέλος του Α ΄Π Π, οι Αγγλογάλλοι αποφάσισαν εκστρατεία στην Ουκρανία, προκειμένου να υποστηρίξουν τους εκεί μαχόμενους εναντίον των Μπολσεβίκων αντιπάλους τους, τους επονομαζόμενους "Λευκούς", ένα συνονθύλευμα από Ουκρανούς εθνικιστές, ένοπλες οργανώσεις, οπαδούς του Τσάρου, τοπικούς οπλαρχηγούς, στρατηγούς και πρίγκιπες με προσωπικές πολιτικές φιλοδοξίες, με σημαντικότερο ηγέτη τον στρατηγό Ντενίκιν.

Παράλληλα η εκστρατεία αυτή αποσκοπούσε στην εξασφάλιση της αποπληρωμής των δανείων που είχε συνάψει η Τσαρική Ρωσία με τους Γάλλους και τα οποία δεν αναγνώριζαν πλέον οι Μπολσεβίκοι.

Έτσι στις 27 Οκτωβρίου του 1918 ο Γάλλος πρωθυπουργός Ζωρζ Κλεμανσώ, πρώην γιατρός, ενημέρωσε τον Γάλλο στρατηγό του Μακεδονικού Μετώπου Φρανσέ ντ' Εσπεραί ότι πρόθεση της Αντάντ είναι να επέμβει στην Κριμαία με κύριο σκοπό κατά δήλωσή του: «Να συνεχίσωμεν εκεί την πάλην κατά των Κεντρικών Δυνάμεων, αλλά και όπως πραγματοποιήσωμεν τον οικονομικόν αποκλεισμόν του Μπολσεβικισμού και προκαλέσωμεν την πτώσιν του».
Επ' αυτού ο στρατηγός Nτ' Εσπεραί, πιο σώφρων, εξέφρασε αντίθετη άποψη, δυστυχώς όμως δεν εισακούστηκε.

Η συμμετοχή της Ελλάδος στην εκστρατεία αυτή αποφασίστηκε από τον ίδιο τον Έλληνα πρωθυπουργό Ε. Βενιζέλο και την κυβέρνησή του. (Βουλή των Λαζάρων).

Μόλις έλαβε γνώση «της γαλλικής αιτήσεως προς ενίσχυσιν του Συμμαχικού αγώνος κατά των ερυθρών», ο Ε. Βενιζέλος ζύγισε την κατάσταση, καθώς στις περιοχές αυτές υπήρχε ισχυρή ελληνική παρουσία και προβλέψιμος ο κίνδυνος αντεκδικήσεων από τους Μπολσεβίκους, και τηλεγράφησε στον Ελληνα πρέσβη στο Παρίσι: «Παρακαλώ δηλώσατε Πρωθυπουργώ (Γαλλίας) και Υπουργώ των Εξωτερικών ότι ο Ελληνικός Στρατός είναι εις διάθεσίν των και δύναται να χρησιμοποιηθή διά κοινόν αγώνα, πανταχού όπου αποστολή του ήθελε κριθεί αναγκαία».

Έτσι, ενώ στις 11 Νοεμβρίου 1918 υπογραφόταν η Ανακωχή της Κομπιέννης   με την οποία ουσιαστικά έληξε και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, στις 18 Δεκεμβρίου οι Γάλλοι αποβιβάστηκαν στην Οδησσό.

Η εκστρατεία στην Ουκρανία απέτυχε όπως διαφαινόταν εξ αρχής τόσο λόγω της σχεδίασης της με ασύγγνωστη επιπολαιότητα, ως να επρόκειτο περί «στρατιωτικού περιπάτου» που είχε βασισθεί κυρίως σε αναξιόπιστες πληροφορίες ονειροπόλων Ρώσων «εμιγκρέδων, όσο και γιατί η επέμβαση των Δυτικών έμοιαζε (και ήταν) μια ωμή επέμβαση σε ξένη χώρα για την εξυπηρέτηση τραπεζικών οικονομικών συμφερόντων

Αξίζει να σημειωθεί ότι αφ ενός η Τσαρική οικογένεια είχε εκτελεστεί απ τον Ιούλιο του 1918 ενώ τα συνθήματα του Λένιν ‘όλη η εξουσία στα Σοβιέτ’ και ‘η γη στους χωρικούς’ είχαν κάνει εξαιρετικά δημοφιλείς τους Μπολσεβίκους στον κατ εξοχή αγροτικό πληθυσμό της Ρωσίας. Πολλοί Γάλλοι στρατιώτες εξ άλλου έβλεπαν με συμπάθεια το καθεστώς του Λένιν. Αναφέρεται ότι σε όλη τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων ομάδες κατοίκων πυροβολούσαν από τα παράθυρα και πολλές φορές εξανάγκασαν τις εκστρατευτικές δυνάμεις σε υποχώρηση ενώ στις 19 Απριλίου Γάλλοι ναύτες των θωρηκτών που ναυλοχούσαν στο λιμένα της Σεβαστούπολης, ενώθηκαν όταν βγήκαν στην ξηρά με πλήθη κατοίκων οι οποίοι, κρατώντας κόκκινες σημαίες, περιέρχονταν τους δρόμους φωνάζοντας «Ζήτω οι Μπολσεβίκοι». Φθάνοντας δε και διερχόμενοι μπροστά από τον στρατωνισμό του 10ου Λόχου του ελληνικού συντάγματος, οι Γάλλοι αποδοκίμαζαν τους Έλληνες στρατιώτες, προκαλώντας τους με υβριστικές φράσεις.

Την 1η Μαρτίου ο Ελληνικός προκεχωρημένος λόχος έλαβε τελεσίγραφο του Ρώσου Αταμάνου Γρηγόριεφ διοικητή μεραρχίας Μπολσεβίκων να καταθέσει τα όπλα και να αναχωρήσει από την περιοχή μέχρι την επομένη στις 17.00 ώρα, καταλήγοντας ότι «δεν εγνώριζε να υπάρχει διαφορά τις, οιασδήποτε φύσεως μεταξύ Ελλάδος και Ρωσίας». Η απάντηση που δόθηκε ήταν: «είναι ανάξιον των απογόνων του Λεωνίδου να εγκαταλείπωσι τας εαυτών θέσεις», λες και οι 300 του Λεωνίδα και το εκστρατευτικό σώμα της Ουκρανίας που κλήθηκε να συμμετάσχει σ' έναν πόλεμο σκοπιμότητας, αδικαιολόγητο και πρόχειρα προετοιμασμένο σύμφωνα με μεγάλη μερίδα ιστορικών, υπερασπίζονταν τα ίδια ιδανικά.

Η Ελληνική συμμετοχή στην εκστρατεία της Ουκρανίας, την πρώτη ελληνική στρατιωτική επέμβαση εκτός των εθνικών συνόρων, αποτελεί κομβικό σημείο της περιόδου από τους Βαλκανικούς πολέμους ως τη Μικρασιατική καταστροφή (1912-1922) και έβλαψε την Ελλάδα σε πολλά επίπεδα, χωρίς να της προσφέρει κανένα από τα προσδοκόμενα από τον Βενιζέλο, διπλωματικά κέρδη  ενώ κόστισε βαρύτατα στις ελληνικές κοινότητες της νότιας Ρωσίας, που θεωρήθηκαν αμφίβολης νομιμοφροσύνης από τις σοβιετικές αρχές και πολλά μέλη της αναγκάσθηκαν να καταφύγουν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Η αποστολή ελληνικών δυνάμεων στην Ουκρανία εναντίον των Μπολσεβίκων καθόρισε την αρχή του τέλους των φιλοδοξιών για την ελληνική επέκταση στην Ανατολή.

Αυτή η αρχική εχθρότητα της ελληνικής κυβέρνησης κατά του νεαρού σοβιετικού κράτους συνέτεινε ως ένα βαθμό στη σημαντική ενίσχυση από τον Λένιν των Τούρκων εθνικιστών υπό τον Μουσταφά Κεμάλ πασά για να αντιμετωπίσουν με επιτυχία την ελληνική Μικρασιατική Εκστρατεία βοηθώντας τον αποφασιστικά τόσο διπλωματικά όσο και οικονομικά, ενώ του παρείχαν άφθονο πολύτιμο στρατιωτικό υλικό και προπαντός πυροβολικό.

Οι μπολσεβίκοι πίσω από τον ελληνικό στρατό στη Μικρά Ασία διέκριναν τους θανάσιμους αντιπάλους τους, τις μεγάλες δυτικές δυνάμεις που είχαν στείλει τους Έλληνες στην Ουκρανία.

Εκτός από σποραδικές φιλικές δηλώσεις Γάλλων υπευθύνων εξ άλλου, η στάση της Γαλλίας ήταν πρόδηλα φιλοτουρκική και φιλοκεμαλική ήδη από το 1919, καθώς οι Γάλλοι (αλλά και οι Ιταλοί) θεωρούσαν την αναδυόμενη Τουρκία του Κεμάλ ως ανάχωμα στις πολλές Αγγλικές οικονομικές επιδιώξεις στην περιοχή, που εξυπηρετούνταν και από την Ελληνική παρουσία.

Σύμφωνα με τους Ελληνες στρατιωτικούς, «το αντίτιμον» που κατέβαλε το Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα στην Ουκρανία δεν ήταν μεγάλο σε ανθρώπινο δυναμικό, όμως οι συνέπειες ήταν «βαρύτερες όσον αφορά τον εν Ρωσία ανθούντα ελληνικόν πληθυσμόν», που ένα μέρος του παρέμεινε εκεί και υπέστη αργότερα διώξεις «και μέρος συνέρρευσεν εις την ελευθέραν πατρίδα του ως πρόσφυγες».

Ο ρόλος που είχε παίξει η Ελλάδα από τα χρόνια των Βαλκανικών πολέμων ως την άφιξη στη Σμύρνη ήταν μεγάλος για μια μικρή χώρα.

Και η χώρα απέδειξε πως ήταν πράγματι μικρή: δεν έπαψε να στοιχηματίζει στα λάθη της.

Η επίκληση της εθνικής σκοπιμότητας πρέπει να δικαιολογεί την πολιτικοστρατιωτική προχειρότητα, για την οποία μάλιστα ποτέ δεν ζητήθηκαν ευθύνες;

*****

Πηγές:

http://www.sansimera.gr/articles/382#ixzz46cdh6ldP

http://news247.gr/eidiseis/weekend-edition/h-agnwsth-ekstrateia-oi-ellhnes-kata-twn-mpolsevikwn-sthn-krimaia.3432183.html

http://greekworldhistory.blogspot.gr/2013/01/1919-b.html

http://www.istorikathemata.com/2011/03/blog-post_09.html

http://defenceline.gr/index.php/history/item/897-odisos

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=419446