Του Ανδρέα Ζαμπούκα
Ο Βενιζέλος πριν ακόμα αναλάβει την διακυβέρνηση της χώρας, το 1910, είχε ήδη, οργανώσει στην ακούραστη πολιτική σκέψη του αυτό που αργότερα ονομάστηκε "Βενιζελισμός". Πρόκειται για την ιδεολογία που συμπεριλάμβανε τον παλιό μεγαλοϊδεατισμό του Κωλέττη, την αστικοποίηση της χώρας και τον εκσυγχρονισμό της, μέσω της "εθνικοποίησης" του εξωελλαδικού ελληνικού κεφαλαίου.
Ο "διαβασμένος" Κρητικός πολιτικός -από τους λίγους πραγματικά μορφωμένους Έλληνες ηγέτες- ήξερε καλά ότι το μικρό ελληνικό βασίλειο ήταν αδύνατον να αντέξει για πολύ με το σπουδαιότερο δυναμικό της χώρας εκτός συνόρων. Μην ξεχνάμε ότι από την απελευθέρωση ως το 1922, η ακμάζουσα αστική τάξη των Ελλήνων βρισκόταν έξω από το ελληνικό κράτος το οποίο ασφυκτιούσε μέσα σε στενά όρια καθυστερημένων ομάδων από την εποχή της παλιάς οθωμανικής περιόδου.
Και πράγματι, η ελληνική κοινωνία, μολονότι υπέστη το σοκ παρατεταμένων εκρηκτικών περιόδων, μετά το 1922, ήταν πλέον σε θέση να εκμεταλλευτεί τις πλούσιες εθνικές δυνάμεις που ενσωματώθηκαν στο ελληνικό κράτος και ανέπτυξαν την βιομηχανία, το εμπόριο και τον θεσμικό εκσυγχρονισμό. Δυστυχώς όμως, η αρνητική συγκυρία της Ιστορίας δεν επεφύλαξε για την Ελλάδα, τη θέση που της άξιζε ως δυτική χώρα, στην ευρύτερη περιοχή. Τα Βαλκάνια πέρασαν σε "σοσιαλιστική" απομόνωση για πολλές δεκαετίες με αποτέλεσμα ο ελληνικός κοσμοπολιτισμός να μην μπορέσει να επεκταθεί οικονομικά, έχοντας ως ορμητήριο τη σπουδαία βάση του εθνικού κράτους.
Τα χρόνια πέρασαν και παρ' όλο που η ένταξη στην ΕΕ έδωσε πολλά περιθώρια ανάπτυξης, η εσωστρέφεια μας καθήλωσε σε ένα πλέγμα καθυστέρησης και αδυναμίας να παρακολουθήσουμε τον υπόλοιπο καπιταλιστικό κόσμο. Η εσωστρέφεια αυτή ήταν και η βασική αιτία που άνθισε το κομματικό κράτος και η κλεπτοκρατία όλων των ανεξέλεγκτων "συμμοριών". Αυτές οι ομάδες δεν βρήκαν καμία αντίσταση στην υγιή αστική τάξη που οραματιζόταν ο Βενιζέλος και ούτε σε κανένα σταθερό θεσμικό τοίχο προστασίας της κοινωνίας. Αντίθετα, μόλυνε τους πάντες από το παλιό μικρόβιο της απομονωμένης οθωμανικής επικράτειας, επιβεβαιώνοντας ότι χωρίς εξωστρέφεια και κοσμοπολιτισμό, οι Έλληνες θα φαγωθούν μεταξύ τους και θα ρέπουν συνεχώς, προς την εθνική καταστροφή.
Φτάνοντας λοιπόν, στην μνημονιακή εποχή του 2015, η χώρα φαίνεται να έχει φτάσει στα όρια της. Πρώτον είναι εγκλωβισμένη σε έναν φασιστικό κρατισμό που δεν σκοπεύει να την αφήσει ελεύθερη. Δεύτερον, διαθέτει ένα αδιέξοδο πολιτικό σύστημα που δεν παραδίδει την εξουσία και εκλέγει τους χειρότερους μέτριους. Τρίτον, έχει απαξιώσει πλήρως την χειρωνακτική εργασία και η οικονομία έχει αποβιομηχανοποιηθεί. Τέταρτον, οι εταιρείες, οι δουλειές και οι ειδικότητες της αστικής οικονομίας δεν έχουν πια αντικείμενο δράσης. Και τέλος, είμαστε πλέον η πρώτη χώρα σε πτυχιούχους και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, χωρίς όμως πεδίο δράσης και ανάπτυξης.
Tα περιθώρια νομίζω ότι στενεύουν επικίνδυνα. Έχουμε προετοιμάσει μια κοινωνία έτοιμη να ανταποκριθεί σε μια ραγδαία οικονομική, επιστημονική και πολιτιστική ανάπτυξη αλλά την κρατάμε δεμένη με τις αλυσίδες της απομόνωσης. Ξοδέψαμε δισεκατομμύρια για να σπουδάσουμε εκατομμύρια νέους αλλά δεν έχουμε πια τι να τους κάνουμε. Όχι μόνο δεν τους ανοίγουμε δρόμους αλλά τους έχουμε αποκλείσει από τις δομές, τους θεσμούς και την διοίκηση. Ερευνητές, γιατροί, δικηγόροι, καθηγητές, μηχανικοί και δεκάδες άλλες ειδικότητες δεν έχουν κανένα μέλλον σε μία αγορά που δεν θέλει να απελευθερωθεί και να ανακάμψει.
Χρειαζόμαστε λοιπόν μια "Μεγάλη Ιδέα" κάπως αντίστροφη από αυτή που ανανέωσε ο Βενιζέλος στην περίοδο 1910-1922. Έχουμε ανάγκη από μία επέκταση του πεδίου δράσης του κοσμοπολιτισμού των Ελλήνων. Κι επειδή η ΕΕ δεν φαίνεται να προχωράει γρήγορα, στην άρση των εθνικών ορίων, ο ζωτικός μας χώρος δεν μπορεί να είναι άλλος από τα Βαλκάνια. Εκεί μάλλον πρέπει να επεκτείνουμε ένα σχέδιο οικονομικής και πολιτισμικής ανάπτυξης, έχοντας ως βάση τη δική μας χώρα. Δεν είναι και τόσο κακό, να δραστηριοποιούνται ειδικότητες και εταιρείες σε μία μείζονα βαλκανική αγορά που ξεπερνά τα εκατό εκατομμύρια καταναλωτές. Δεν είναι κακό να αναζητήσουν επιχειρηματική δράση οι Έλληνες σε ένα περιβάλλον στο οποίο θα μπορούσαν να δραστηριοποιηθούν πιο δυναμικά, από ό,τι σε άλλες ώριμες αγορές της Ευρώπης.
Ίσως πρέπει να ξεφύγουμε από την αδιέξοδη εμμονή για το εσωτερικό και να απελπιζόμαστε που η κομματοκρατία των "Γραικύλων" δεν απελευθερώνει την ελληνική αγορά. Γιατί και η περιβόητη ανάπτυξη να έρθει, όλους αυτούς τους πτυχιούχους και τις ειδικότητες δεν υπάρχει περίπτωση να τις απορροφήσει. Ούτε σπίτια θα ξανακτίσουμε, ούτε περισσότερα νοσοκομεία θα φτιάξουμε, ούτε καινούρια δικαστήρια θα ανοίξουμε.
Ούτε και περισσότερα σχολεία και πανεπιστήμια θα ιδρύσουμε. Η φούσκα των "σπουδαγμένων" έσπασε και η επιλογή που έχουν είναι μόνο να απαρνηθούν τα πτυχία τους και να αλλάξουν όνειρα για το μέλλον. Εκτός και αν εκπονηθεί από κάποιον γενναίο πολιτικό ένα φιλόδοξο σχέδιο "επέκτασης" του ελληνισμού σε αγορές με νέες ανάγκες και διάθεση για νέες υπηρεσίες και προϊόντα.
Σε κάθε περίπτωση, για να αντέξει η Ελλάδα, να μην φάει τις σάρκες της και να υφίσταται σε πενήντα χρόνια ως κράτος, πρέπει να ξαναγυρίσει στην εξωστρέφεια. Αυτή που διατήρησε για χιλιάδες χρόνια την ταυτότητα των Ελλήνων και διέσωσε τις κοινότητες τους μέσα σε κατακτητές και αυτοκρατορίες.
Ο Έλληνας είναι γεννημένος για να ταξιδεύει και να δημιουργεί νέους κόσμους. Δεν είναι για να διοικείται από όλα αυτά τα κακόμοιρα ανθρωπάκια που το μυαλό τους φτάνει μέχρι το χωριό τους ή στην καλύτερη περίπτωση, την Ψαρού της Μυκόνου...
capital